Politik Malaysia minggu ini: Siapa menentukan batas kuasa?

Politik Malaysia minggu ini memperlihatkan satu persoalan yang merentasi beberapa perkembangan besar: siapa berhak membuat keputusan, apakah batas kuasanya dan bagaimana keputusan itu boleh dipersoalkan?

Pertikaian institusi diraja Negeri Sembilan, penggantungan kegiatan Perikatan Nasional (PN) dan rancangan Badan Peguam Malaysia mencabar pengampunan kedua Datuk Seri Najib Tun Razak berlaku dalam ruang yang berbeza. Namun, ketiga-tiganya menguji hubungan antara kuasa, prosedur dan kepercayaan masyarakat.

Negeri Sembilan: kesahan pembuat keputusan

Di Negeri Sembilan, Datuk Seri Anwar Ibrahim menegaskan beliau tidak mahu mencampuri pertikaian itu, tetapi sebarang tindakan terhadap pemerintah mesti mengikut Perlembagaan. Dalam ucapan di Pendang pada Jumaat malam, beliau turut membangkitkan persoalan kesahan Undang yang perlu diselesaikan, menurut laporan Bernama dan The Vibes.

Dari sudut politik, pendirian itu menunjukkan usaha mengimbangi dua keperluan: menghormati ruang institusi negeri dan mempertahankan aturan perlembagaan. Namun, kenyataan seorang Perdana Menteri tetap membawa pengaruh politik walaupun beliau menyatakan tidak mahu campur tangan.

Persoalan pokoknya ialah bagaimana pertikaian tentang pihak yang mempunyai kuasa sah dapat diputuskan melalui proses yang diterima. Sokongan politik atau tekanan awam tidak dengan sendirinya menyelesaikan pertikaian tersebut.

PN: apabila aturan bersama dipertikai

Dalam kes PN, Setiausaha Agung Bersatu Datuk Seri Mohamed Azmin Ali menjelaskan bahawa tindakan Jabatan Pendaftaran Pertubuhan (RoS) menyusuli aduan Bersatu mengenai dakwaan pelanggaran perlembagaan gabungan itu, menurut laporan Utusan Malaysia. RoS pula menegaskan bahawa notis yang dikeluarkan bukan keputusan pembatalan pendaftaran.

Perkembangan ini memperlihatkan bagaimana pertikaian dalaman boleh membawa kesan terhadap kegiatan sebuah gabungan. Apabila aturan bersama menjadi perkara yang dipertikaikan, persoalannya bukan lagi sekadar parti mana lebih dominan. Yang turut diuji ialah keupayaan gabungan itu menyelesaikan konflik melalui mekanisme yang dipersetujui.

Namun, terlalu awal untuk menyimpulkan PN akan berpecah atau pihak lawannya pasti mendapat keuntungan. Penggantungan itu sendiri belum membuktikan perubahan sokongan pengundi. Kesan politiknya bergantung pada tempoh penyelesaian, tindak balas parti komponen dan kemampuan mereka mengekalkan kerjasama.

Najib: dari keputusan kepada pelaksanaan

Dalam perkembangan Najib pula, Badan Peguam Malaysia mengumumkan rancangan mencabar keputusan serta nasihat Lembaga Pengampunan berhubung pengampunan kedua. Badan itu turut meminta pendedahan minit mesyuarat, syarat tahanan rumah, kaedah pemantauan dan kos kepada pembayar cukai, menurut laporan Malay Mail.

Tuntutan tersebut membawa perbahasan kepada persoalan pelaksanaan. Bagaimana sesuatu keputusan diterjemahkan kepada tindakan? Apakah syaratnya, siapa mengawasi pematuhan dan sejauh mana masyarakat boleh mengetahui alasan di sebaliknya?

Mengumumkan cabaran undang-undang belum bermaksud cabaran itu akan berjaya. Begitu juga, kewujudan sesuatu keputusan tidak menamatkan keperluan menjelaskan pelaksanaannya. Kedua-dua perkara ini perlu dipisahkan supaya perbahasan tidak terperangkap dalam pertentangan antara penyokong dan penentang Najib semata-mata.

Benang merah

Benang merah minggu ini ialah keperluan menjelaskan bagaimana kuasa digunakan. Apabila prosedur tidak difahami atau penjelasan dianggap tidak mencukupi, ruang itu mudah diisi oleh tafsiran partisan. Setiap pihak boleh mendakwa mempertahankan institusi, sedangkan masyarakat masih belum mendapat jawapan yang jelas tentang prosesnya.

Namun, tidak wajar juga menganggap semua pertikaian sebagai bukti institusi sedang gagal. Aduan rasmi, tuntutan pendedahan dan cabaran melalui mahkamah boleh menunjukkan bahawa saluran semakan sedang digunakan. Ujian sebenar ialah sama ada saluran tersebut menghasilkan penyelesaian yang jelas, konsisten dan boleh dipertanggungjawabkan.

Bagi minggu ini, ukuran kepimpinan yang paling berguna bukan siapa mengeluarkan kenyataan paling keras. Ukurannya ialah siapa mampu menjelaskan asas keputusan, mematuhi proses dan menerima semakan apabila kuasanya dipersoalkan.