Pewartaan proklamasi tidak sah dan bertentangan perlembagaan, kata Jabatan Peguam Negara

SEREMBAN: Jabatan Peguam Negara menyatakan pengumuman Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Sembilan mengenai kedudukan Yang di-Pertuan Besar tiada kesan undang-undang, dan sebarang tindakan mewartakan atau melaksanakan proklamasi bertarikh 19 April adalah tidak sah serta bertentangan dengan perlembagaan.

"Proklamasi bertarikh 19 April 2026 adalah tidak sah kerana tidak mematuhi kehendak-kehendak mandatori Perkara 10 UUTKNS," menurut kenyataan jabatan itu pada Khamis, merujuk Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959.

Jabatan tersebut berkata tiada bukti menunjukkan faktor hilang kelayakan di bawah Perkara 10(1) terpakai kepada Tuanku Muhriz Tuanku Munawir.

"Pengumuman MMKN atau tindakan pewartaan berkaitan proklamasi tidak mempunyai kesan undang-undang," katanya, sambil menegaskan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri tiada kuasa perlembagaan untuk mewartakan atau melaksanakan dokumen berkenaan.

Mengikut penjelasan jabatan itu, Dato'-Dato' Undang memang mempunyai kuasa mengambil tindakan supaya Yang di-Pertuan Besar diturunkan dari takhta, tetapi Perkara 10 turut menetapkan tatacara yang perlu dipatuhi, dan tatacara itu tidak diikuti.

Jabatan berkenaan turut merujuk Perkara 16(3) yang meletakkan perkara adat Melayu, termasuk pemilihan dan penurunan Yang di-Pertuan Besar, di bawah bidang kuasa eksklusif Dewan Keadilan dan Undang.

"Perkara berkenaan sedang dalam prosiding di Mahkamah Tinggi Malaya di Seremban, selain terdapat perintah mahkamah dalam bentuk interlocutory injunction," katanya, sambil menyeru semua pihak menghormati proses mahkamah.

Kenyataan itu dikeluarkan pada hari yang sama Menteri Besar, Datuk Ismail Lasim mengesahkan proses pewartaan sedang bergerak.

"Proses pewartaan sudah pun Exco minta Setiausaha Kerajaan Negeri untuk meneruskan pewartaan dengan mengikut peraturan sedia ada," katanya pada sidang media selepas Majlis Penyampaian Anugerah Siswazah Cemerlang di Seremban.

Ismail berkata proklamasi berhubung kedudukan Tuanku Muhriz dibincangkan dan diputuskan secara sebulat suara oleh semua ahli Exco dalam mesyuarat Selasa lalu.

Pendirian itu berbeza daripada kenyataan beliau pada 15 September, apabila beliau menegaskan Menteri Besar tiada kuasa unilateral menentukan kedudukan Yang di-Pertuan Besar dan kesahan sesuatu proklamasi perlu dinilai berdasarkan kuasa, syarat serta prosedur undang-undang tubuh negeri.

Dewan Keadilan dan Undang mengeluarkan kenyataannya sendiri pada Khamis. Setiausaha dewan, Raja Norazli Raja Nordin berkata dokumen bertajuk Keputusan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Sembilan Bil. 6 Tahun 2026 bertarikh 16 September tidak mempunyai kesan undang-undang terhadap penurunan takhta mahupun pengiktirafan Yang di-Pertuan Besar baharu.

"Dokumen tersebut menyentuh perkara di luar bidang kuasa MMK dan bertentangan dengan ketetapan DKU yang mengikat," katanya.

Raja Norazli menegaskan Tuanku Muhriz kekal sebagai Yang di-Pertuan Besar yang sah dan Yang di-Pertua Dewan, dan tiada kekosongan jawatan mahupun pengganti selagi jawatan itu dipegang secara sah.

Dewan itu mengulangi dapatannya bahawa proklamasi 19 April cacat sejak awal, kerana siasatan yang diwajibkan tidak dijalankan dan tiga daripada empat penandatangannya tidak memegang jawatan Undang pada tarikh berkenaan.

Nada yang lebih keras datang menerusi surat peguam. Firma guaman Halim & Ismail, bertindak untuk Raja Norazli dan dewan itu, menghantar surat pada malam 16 September kepada Ismail dan ahli Exco, dengan salinan kepada Setiausaha Kerajaan Negeri serta Penasihat Undang-Undang Negeri.

Surat itu menyifatkan tindakan mengeluarkan pengumuman berkenaan sebagai bertujuan menggulingkan kuasa eksekutif Tuanku Muhriz, dan menyamakannya dengan rampasan kuasa serta perbuatan derhaka. Ia turut merujuk guaman di Mahkamah Tinggi Seremban bernombor NA-24NCvC-240-05/2026.

Di sudut politik, Setiausaha Agung DAP yang juga Ahli Parlimen Seremban, Anthony Loke Siew Fook menggesa ahli Exco meletak jawatan jika mereka tidak lagi mengiktiraf Tuanku Muhriz.

"Jika mereka kini tidak lagi mengiktiraf Tuanku sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan, maka atas dasar prinsip dan maruah, mereka sepatutnya meletakkan jawatan masing-masing," katanya.

Loke berkata keputusan Exco dengan sendirinya tidak boleh mengatasi undang-undang tubuh negeri mahupun ketetapan Dewan Keadilan dan Undang. Seorang ahli Exco yang memegang portfolio belia dan sukan menolak gesaan itu.

Bekas Menteri Besar yang juga Pengerusi PKR Negeri Sembilan, Datuk Seri Aminuddin Harun pula menuntut tindakan diambil terhadap ahli Exco berhubung kenyataan mengenai institusi diraja itu.

Undang Luak Rembau, Datuk Sedia Raja Hassan Ab Hamid lebih awal menegaskan kewujudan sesuatu kuasa tidak bermakna tatacara pelaksanaannya boleh diketepikan.

Pertikaian ini bermula dengan pemecatan Undang Luak Sungai Ujong pada 17 April, diikuti proklamasi dua hari kemudian. Mahkamah Tinggi Seremban mengeluarkan perintah injunksi ad interim pada 5 Jun yang menghalang Dewan Keadilan dan Undang daripada bersidang atau bertindak, manakala dewan itu memutuskan pada 31 Julai bahawa proklamasi April terbatal dan tidak sah.